Pod Diablakiem OnLine
Pismo Mieszkańców i Sympatyków Ziemi Babiogórskiej

| Wirtualna Zawoja | Czytelnia | Szukaj | Poczta |


pokaż spis treści
NR 3/2000:
Poeta Tatr

Trzeciego września minęła sześćdziesiąta piąta rocznica śmierci Franciszka Henryka Siły-Nowickiego - poety Tatr. W Zawoi na tzw. nowym cmentarzu spoczęły doczesne szczątki człowieka, o którym Kazimierz Przerwa Tetmajer napisał 6 września 1935 roku w Ilustrowanym Kuryerze Codziennym nr 247, jako o "...bez wątpienia noszącym w sobie zarodki ogromnego talentu na wielką skalę". Tu, w Zawoi, po przejściu na emeryturę spędził on ostatnie 11 lat swojego życia. Mieszkał w budynku poczty w Zawoi Centrum u sióstr Karoliny, Władysławy i Janiny, prowadząc życie samotne, nie szukając towarzystwa, odbywając jedynie długie spacery często kończące się w schronisku na Markowych Szczawinach. Nigdy nie założył rodziny.
Obecnie przed dawnym budynkiem poczty znajduje się kamień z pamiątkową tablicą, a na cmentarzu jest grób poety z pomnikiem. Tablicę pamiątkową i pomnik wykonany z granitowego głazu z tablicą nagrobną w pięćdziesiątą rocznicę śmierci poety ufundowały ze składek koła przewodników z całej Polski. Projekty plastyczne obydwóch tablic wykonał społecznie znany krakowski rzeźbiarz Bronisław Chromy.
Franciszek Henryk Siła-Nowicki urodził się w Krakowie 29 stycznia 1864 roku. Był synem Maksymiliana Nowickiego i Antoniny z domu Kasparek. Jego ojciec był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, znanym przyrodnikiem i zagorzałym orędownikiem idei ochrony rzadkich gatunków flory i fauny, a także założycielem i wybitnym działaczem Towarzystwa Tatrzańskiego. Po ukończeniu gimnazjum św. Jacka Franciszek Nowicki wstępuje na Uniwersytet Jagielloński na Wydział Filozoficzny i studiuje filozofię, etnografię, historię i literaturę. Tutaj związał się z kręgami postępowej młodzieży. Od roku 1887 do 1890 należał do Związku Młodzieży Polskiej "Zet", był członkiem zarządu a później prezesem stowarzyszenia "Czytelnia Akademicka". Uczestniczył również w pracach redakcji pisma akademickiego "Ognisko", w którym drukował swoje najbardziej bojowe utwory. W dniu 23 stycznia 1890 roku Senat UJ, ze względu na radykalizm części młodzieży skupionej w zarządzie wspomnianego stowarzyszenia i redakcji pisma, podejmuje decyzję o wydaleniu z uczelni na dwa lata trzech członków "Czytelni Akademickiej", m.in. Franciszka Nowickiego. Decyzja ta powoduje masowe protesty studentów, połączone z bojkotem wykładów. Wynikiem tego przeciwko grupie młodzieży, a w niej Nowickiemu, władze prokuratorskie wytaczają proces, który kończy się uniewinnieniem z braku dostatecznych dowodów. Wydarzenia te powodują, że zrywa on stosunki z ojcem i przenosi się na Uniwersytet Lwowski gdzie poznaje Ignacego Daszyńskiego i angażuje się w działalność socjaldemokratyczną. Ostatecznie kończy studia w 1892 roku na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Wiedeńskiego. W tym samym roku uczestniczy w I Zjeździe Galicyjskiej Partii Socjaldemokratycznej we Lwowie i jest współzałożycielem socjalistycznego pisma "Naprzód", redagowanego w Krakowie.
Dwa lata później podejmuje pracę w Tarnowie jako zastępca nauczyciela w gimnazjum. W 1902 roku zdobywa wymagane uprawnienia do wykonywania zawodu nauczyciela i rok później podejmuje pracę w Wyższej Szkole Realnej w Stanisławowie, od 1908 roku pracuje we Lwowie, a od 1911 roku w Krakowie. W latach 1905-1906 współpracuje z pismem Związku Młodzieży Socjalistycznej "Zjednoczenie", później odsuwa się całkiem od ruchu socjalistycznego. W roku 1924 przechodzi na emeryturę, a po dziesięciu latach uczestniczy w uroczystym jubileuszu zorganizowanym dla niego jako poety tatrzańskiego i zostaje honorowym członkiem Związku Zawodowego Literatów Polskich.
Zaczyna tworzyć bardzo wcześnie, bo już jako uczeń gimnazjum. W 1883 roku debiutuje sonetem "Widok Tatr" wydrukowanym w "Przeglądzie Czerniowieckim". W latach 1884-1885 w "Biesiadzie Literackiej" publikuje swoje opowiadania oparte na wątkach legend góralskich i huculskich. Od tego momentu jego wiersze ukazują się w różnych czasopismach. Poruszony rugami pruskimi pisze utwór pt. "Krzyżacy", w "Ognisku" ukazują się utwory o tematyce społecznej i narodowej, takie jak "Syzyf", "Spartakus" i "Czarny okręt". W jego twórczości równolegle do tematyki społecznej rozwija się tematyka tatrzańska. Franciszek Nowicki prawdopodobnie już od najmłodszych lat miał możliwość poznawania przyrody Tatr i tatrzańskich krajobrazów w towarzystwie swojego ojca. Zaowocowało to jego fascynacją pięknem, grozą i urokiem gór oraz znalazło odbicie w jego utworach. Jego cykl sonetów "Tatry" ukazał się w 1887 roku w "Kłosach" oraz w 1888 w "Tygodniku Ilustrowanym". Później wszedł w skład jego pierwszego i jedynego tomiku poetyckiego pt. "Poezje", składającego się z dwóch części: jednej poświęconej tematyce tatrzańskiej zatytułowanej "Tatry", i drugiej o charakterze społecznym pt. "Pieśni czasu".
Franciszek Nowicki swą twórczość poetycką przerwał równie gwałtownie jak i działalność społeczną. Jakie były tego powody, możemy jedynie domniemywać. Prawdopodobne jest, że przeżył tragedię osobistą, która położyła się cieniem na dalsze jego życie.
Gdybyśmy dziś mogli się cofnąć w czasie o 100 lat, moglibyśmy poznać barwną postać 36-letniego Franciszka Nowickiego młodego nauczyciela "okazałej postawy, o rzadko dziś spotykanym wyglądzie szlachcica dawnego autoramentu" zaangażowanego w działalność społeczno-polityczną, członka i działacza Towarzystwa Tatrzańskiego, przyjaciela Sabały i Obrochty, taternika i świetnie zapowiadającego się poetę, który za rok z ks. Walerym Gadomskim wytyczy Orlą Perć, a za dwa napisze ostatnią swoją pracę literacką, którą będzie przekład "Hermana i Doroty" J.W. Goethego.

Maciej Mażul

Do góry
"Wirtualna Zawoja"
Ostatnia aktualizacja: 25.10.2000r.
webmaster