Pod Diablakiem OnLine
Pismo Mieszkańców i Sympatyków Ziemi Babiogórskiej

| Wirtualna Zawoja | Czytelnia | Szukaj | Poczta |



pokaż spis treści
NR 4/2003:
Staropolska tradycja robienia pisanek...

Ważną rolę w obrzędach wielkanocnych odgrywają pisanki wielkanocne. Legenda głosi, że święta Magdalena, gdy szła w niedzielę wielkanocną do grobu Chrystusa, po drodze nakupiła jajek na posiłek dla Apostołów. Po spotkaniu zmartwychwstałego Chrystusa spostrzegła, że nawet jajka, które niosła, z radości zmieniły kolor, stały się czerwone i do dziś na pamiątkę tego zdarzenia ludzie malują jajka na Wielkanoc.

Zwyczaj malowania jajek na Wielkanoc wywodzi się z jeszcze starszych przedchrześcijańskich tradycji; jest związany z prastarymi obyczajami magii. W wierzeniach pogańskich jajko było symbolem sił witalnych, które mogą być dalej przekazywane. Dlatego też używa się jajek w magii wiosennej, mającej na celu pobudzenie ziemi do rodzenia i dlatego tak bardzo jajka związały się z obrzędami wielkanocnymi, które łączą w sobie elementy dawnych zwyczajów wiosennych oraz związanych ze śmiercią i zmartwychwstaniem Chrystusa.

Malowanie pisanek to zwyczaj znany w wielu krajach Europy i poza nią. U nas łączy się z Wielkanocą. W Polsce występuje kilka odmian barwnych jaj.

Popularnie wszystkie zwie się pisankami. W rzeczywistości należy tu odróżnić najczęściej spotykane pisanki od występujących głównie w północnej części kraju - "kraszanek", w Krakowskiem i Łowickiem zaś - "nalepianek" oraz mazowieckich - "wyklejanek".

Najprostsze w wykonaniu są kraszanki. Nazwa kraszanek pochodzi od słowa "krasić" - barwić, upiększać. Całe jaja są barwione na jeden (zazwyczaj czerwony) kolor, najczęściej przez zanurzenie w roztworze farby lub barwnika roślinnego.

Wywar z łusek cebuli daje kolor czerwonawożółty, z kory dzikiej jabłoni lub nasion wrotyczu daje kolor żółty, z piołunu, bylicy dzikiego bzu, sasanki lub zielonych pędów świeżo zebranego żyta daje różne odmiany zieleni, z płatków kwiatu bławatka barwi na niebiesko. Można też wykorzystać dający czarną barwę wywar z łupin orzecha włoskiego, kory olchowej i dębowej. Do każdego wywaru roślinnego dla utrwalenia barwy dodaje się nieco octu.

Nalepiankami zwiemy jajka ozdobione nalepionymi na skorupkę różnobarwnymi wycinankami z papieru, wyklejankami zaś jajka z wzorami powstałymi przez naklejenie na skorupkę ornamentu z rdzenia sitowia.

Najczęściej jednak spotykane w Polsce są pisanki ozdobione ornamentem jedno- lub wielobarwnym. Ornament ten uzyskuje się zazwyczaj przez batikowanie, które polega na tym, że pokrywa się najpierw skorupki jajka wzorem z roztopionego wosku, a następnie zanurza w barwniku. Po wyjęciu jajka z barwnika i przeschnięciu usuwa się wosk, przez co otrzymuje się biały wzór na barwnym tle. Powtarzając tę operację kilka razy przez nakładanie wosku na coraz to inne miejsca i zmienianie barwników możemy otrzymać pisankę wielobarwną. Do nakładania wosku używa się "pisaka", czyli patyczka z osadzonym na końcu metalowym lejkiem, wykonanym np. ze skuwki od sznurowadła, przez który wosk lejąc się rysuje na jajku linię ciągłą, albo szpilki, której łebek maczany w wosku pozwala kreślić na jajku kropki i przecinki. Wosk topi się na ogniu w małym naczyniu; doskonale nadaje się do tego pudełko po paście do butów. Pewną odmianą tego sposobu jest metoda trawienia polegająca na pokryciu woskiem ornamentu na zabarwionym już jajku, a następnie wsadzeniu jajka do roztworu kwasu buraczanego, z kiszonej kapusty lub do serwatki, ponieważ rozpuszczają one barwnik nie pokryty woskiem. W obu przypadkach, już po zakończeniu barwienia pisanki, usuwamy z niej wosk przez zanurzenie jej w gorącej wodzie.

Techniki wykonywania pisanek są w wielu krajach podobne. Natomiast zasadniczo różnią się ornamenty, a tu nie tylko poszczególne kraje, ale i regiony mają własne charakterystyczne motywy.

Polskie pisanki należą do najpiękniejszych na świecie.

Gabriela Trybała

Do góry
"Wirtualna Zawoja"
Ostatnia aktualizacja: 14.04.2003r.
webmaster